'Der Fürst zur Salm-Salm
REGIO8Net over de grens bij Gendringen ligt Anholt, ooit een klein vorstendom met invloed tot in het huidige Nederland en Europa. Nog altijd leeft die geschiedenis voort en dat was te merken toen in juli 2025 honderden inwoners op de been kwamen om Emanuel Fürst zu Salm-Salm als ‘hun Fürst’ te begroeten. Dit gebeurde een jaar nadat Anholt afscheid nam van zijn vader, wijlen Vorst Carl Philipp. Bij de Wasserburg Anholt wachtte hem een officiële inhuldiging door de burgemeester en het schuttersleven van Isselburg.
De gebeurtenis tekent zijn positie. Emanuel Fürst zu Salm-Salm is geen regerend vorst meer, maar wel een herkenbare verbindingsfiguur in een grensstreek waar geschiedenis nooit ver weg is. “Anholt is altijd klein geweest, maar nooit onbelangrijk,” zegt hij. “Europese geschiedenis, cultuur, ontmoetingen en betrekkingen hebben hier altijd plaatsgevonden. Door de eeuwen heen is hier steeds gebruikgemaakt van netwerken. De Anholters zijn trots dat die geschiedenis niet alleen een herinnering is gebleven, maar dat Anholt nog steeds een plek is waar mensen samenkomen.”
De vorst staat aan het hoofd van wat hij zelf een ‘familieonderneming’ noemt. “Ons bedrijf werkt eigenlijk uitsluitend om dit ensemble, Anholt, te kunnen onderhouden. Anholt behoort niet aan de staat toe. Alles wat je hier ziet, behoort aan de familie. Dit is ook mijn verantwoordelijkheid: het familiare erfgoed dat ik ontvangen heb, door te geven.”
‘Netwerken zit in onze genen’
Die verantwoordelijkheid houdt niet op bij de kasteelmuren. De familie Salm-Salm denkt mee over fietspaden, landbouwwegen, culturele initiatieven en projecten over de grens. Soms gaat het om grond, soms om overleg met gemeenten, boeren of bestuurders; vaak vooral om mensen bij elkaar brengen.
Als voorbeeld noemt Salm-Salm de fiets- en wandelbrug bij Breedenbroek. “Daar konden we letterlijk een verbinding maken. Dat hebben we van huis uit meegekregen. Netwerken zit in onze genen.”
Die grensblik zit diep. De familie bezit nog altijd boerderijen en jachtvelden tot richting Düsseldorf, en in de streek liepen Nederlandse en Duitse identiteiten lang door elkaar. “Dit was ooit een regio die niemand echt wilde,” zegt Salm-Salm. “We hadden net zo goed Nederlands kunnen zijn. Uiteindelijk zijn we Duits gebleven, mede doordat onze familie daaraan heeft bijgedragen.”
‘Mijn grootvader gaf Anholt weer een dak’
Dat het kasteel er vandaag weer in volle glorie staat, dankt hij vooral aan zijn grootvader. Na de oorlog lag een groot deel van de burcht in puin. “Je kunt je nauwelijks voorstellen dat in de directe omgeving tachtig procent platgebombardeerd was. Er stond bijna niets meer. Mijn grootvader heeft Anholt weer een dak gegeven en het familiebedrijf opnieuw tot bloei gebracht.”
Sindsdien groeide Anholt uit tot een belangrijke trekpleister, met het restaurant, de orangerie, het hotel, de golfbaan en het kasteel zelf. Voor Salm-Salm is het bovendien de plek waar zijn eigen band met het erfgoed ontstond. Als kind bracht hij een groot deel van zijn vakanties door op de Wasserburg. “Dat was altijd spannend. Ik mocht dan een week met mijn grootvader werken. Dan werd ik bijvoorbeeld in de tuin ingezet, of in het archief, waar ik papieren moest sorteren en proberen te begrijpen. Als vijftienjarige gaf ik hier al rondleidingen. Daardoor heb ik een zeer sterke familiale en emotionele band met dit huis.”
Leven zonder grens
Historisch gezien was Anholt een Europese schakelplek. Het kleine vorstendom was aan geen andere landsheer ondergeschikt dan aan de keizer van het Duitse keizerrijk en Pruisen, en kende daardoor een eigen soevereiniteit. Tegelijkertijd waren de contacten met Kleverland en de Achterhoek vanzelfsprekend. “Mensen kwamen van beide kanten hierheen. Dat was een economische eenheid, zo zag het normale leven eruit. De grenzen zijn gebleven, maar alles wat hier plaatsvindt, is voor mij zonder grens. Niemand merkt die grens echt.”
Bezoek Koningin Beatrix en Prins Claus
Die grensoverschrijdende betekenis kreeg in 1991 een officiële vorm met de Anholter Verdragen. In aanwezigheid van onder anderen koningin Beatrix, prins Claus en bondspresident Richard von Weizsäcker werd in Anholt de basis gelegd voor nauwere samenwerking tussen Nederland en Duitsland.
Volgens hem is Anholt niet toevallig gekozen als plek voor die verdragen. “Wij zijn ons hier bewust hoe belangrijk het is om met buren samen te leven.”
‘Vroeger hebben wij geregeerd’
Daarvoor functioneert Anholt nog steeds als een kleine magneet voor het Europees denken in het grensgebied tussen de Achterhoek en Noordrijn-Westfalen. De rol van de vorstenfamilie is veranderd, zegt Salm-Salm, maar niet verdwenen. “Door de eeuwen heen heeft mijn familie altijd geprobeerd met alle mensen te spreken. Het is ons steeds gelukt om verbindend te werken.”
Dan vat hij zijn positie samen in één zin: “Vroeger hebben wij geregeerd. Vandaag helpen wij anderen bij het regeren. En dat is ook goed.”
